Wiele osób zastanawia się, dlaczego w jednych miejscowościach mieszkańcy angażują się w życie swojej społeczności, organizują wydarzenia, realizują wspólne pomysły i potrafią zjednoczyć się wokół ważnych spraw, podczas gdy w innych podobne inicjatywy pojawiają się znacznie rzadziej. Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Jest jednak coś, co powtarza się niemal zawsze tam, gdzie rodzi się lokalna aktywność – ludzie zaczynają ze sobą rozmawiać, poznawać się i odkrywają, że mają wspólne cele.
O tym właśnie opowiadała Iwona Orłowska, ambasadorka programu “Zakorzenione” i dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Krypnie, w podcaście Fundacji Polska z Natury. Choć rozmowa dotyczyła konkretnego miejsca na mapie Podlasia, szybko stała się opowieścią o doświadczeniach, które odnaleźć można w wielu społecznościach uczestniczących w programie “Zakorzenione”.
Historia Krypna pokazuje, że za większością udanych inicjatyw nie stoją wielkie strategie ani rozbudowane struktury organizacyjne. Znacznie częściej początkiem są mieszkańcy, którzy dostrzegają potrzebę działania i postanawiają zrobić pierwszy krok. Czasem jest to lokalna gazeta tworzona społecznie po godzinach pracy. Czasem grupa kobiet, które chcą wspólnie realizować nowe pomysły. Innym razem mieszkańcy, którzy postanawiają zmienić zaniedbane miejsce w przestrzeń służącą całej społeczności. Takie działania mogą wydawać się niewielkie, ale to właśnie one budują zaufanie, relacje i przekonanie, że wspólnie można osiągnąć więcej.
W programie “Zakorzenione” wielokrotnie obserwujemy podobny proces. Spotkania organizowane przez liderki i liderów zaczynają się zwykle od konkretnego tematu – wody, lokalnej żywności, ogrodów, tradycji, rękodzieła czy wspólnego zagospodarowania przestrzeni. Bardzo szybko okazuje się jednak, że najważniejszym efektem nie jest sam warsztat, wykład czy wydarzenie. Największą wartością stają się relacje, które powstają pomiędzy uczestnikami. To dzięki nim ludzie zaczynają się poznawać, wymieniać doświadczeniami i dostrzegać, że podobnie patrzą na wiele spraw dotyczących miejsca, w którym żyją.
W rozmowie z Moniką Szewczyk-Wittek Iwona Orłowska zwracała uwagę również na to, jak ważne jest budowanie współpracy pomiędzy mieszkańcami, instytucjami i ekspertami. Nie wszystkie wyzwania można rozwiązać samodzielnie. Czasem potrzebna jest wiedza specjalistów, doświadczenie organizacji czy wsparcie partnerów, którzy pomogą spojrzeć na dany temat z szerszej perspektywy. Nie chodzi jednak o zastępowanie mieszkańców w działaniu, ale o tworzenie przestrzeni, w której różne doświadczenia i kompetencje mogą się spotkać.
To właśnie dlatego wokół wielu inicjatyw realizowanych w ramach programu “Zakorzenione” pojawiają się osoby reprezentujące różne środowiska – od ekspertów i edukatorów, przez przedstawicieli instytucji publicznych, aż po lokalnych liderów, organizacje społeczne i mieszkańców. Każdy wnosi coś innego, ale wszystkich łączy przekonanie, że warto działać wspólnie.
Istotnym wątkiem rozmowy była również lokalna tożsamość. Przywiązanie do miejsca, jego historii i tradycji nie oznacza zamknięcia się na nowe pomysły. Wręcz przeciwnie. Bardzo często to właśnie świadomość własnych korzeni staje się fundamentem współczesnych działań. Wiele rozwiązań, które dziś odkrywamy na nowo, było obecnych w codziennym życiu mieszkańców wsi od pokoleń. Wiedza przekazywana przez rodziców, dziadków i sąsiadów nadal może być źródłem inspiracji, szczególnie wtedy, gdy łączy się ją z nowymi doświadczeniami i współczesnymi wyzwaniami.
Rozmowa z Iwoną Orłowską przypomina, że społeczności nie budują się same. Potrzebują ludzi gotowych poświęcić swój czas, podzielić się wiedzą, zaprosić innych do współpracy i zrobić pierwszy krok. Potrzebują także miejsc, w których można się spotkać, porozmawiać i wspólnie zastanowić nad tym, co jest ważne dla najbliższego otoczenia. Właśnie dlatego tak istotne są lokalne inicjatywy, nawet jeśli na początku wydają się niewielkie.
Bardzo często największe zmiany zaczynają się od prostego pytania: co możemy zrobić razem? Właśnie od takich pytań zaczynają się historie, które później inspirują kolejne osoby do działania.
Zachęcamy do zapoznania się z całą rozmową!